1) w zakresie badań naukowych zajmuje się problematyką dotyczącą historii powszechnej i polskiej, w tym dziejów politycznych, gospodarczych, mentalności, życia codziennego, wojskowości, regionu i historii kobiet;

2) prowadzi cztery kierunki studiów stacjonarnych:

historia I i II stopnia

wojskoznawstwo I i II stopnia

jeden niestacjonarny, jedyny w Polsce: e-historia, I stopnia, studia z formami e-learningu;

3) specjalizuje się w prowadzeniu studiów podyplomowych dla nauczycieli:

Nauczanie historii (jako jedyne w Polsce wpisane do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji)

Nauczanie wiedzy o społeczeństwie (jako jedyne w Polsce wpisane do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji)

Nowoczesne nauczanie w humanistyce;

4) realizuje, jako jeden z nielicznych instytutów historii w Polsce, projekt Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, dotyczący nowoczesnego kształcenia nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie, tworząc do tego celu specjalnie wyposażoną pracownię dydaktyczną;

5) posiada, oprócz specjalistycznej biblioteki, unikatowe Archiwum Sybiraków, gromadzące materiały źródłowe na temat losów Polaków;

6) współpracuje z otoczeniem zewnętrznym (instytucje naukowe, samorządowe oraz państwowe, w tym Ministerstwo Spraw Zagranicznych, KW Policji Polskiej, szkoły, muzea);

7) jest otwarty dla wszystkich grup wiekowych: współprowadził Dziecięcy Uniwersytet Ciekawej Historii, uczestniczy w popularyzacji historii w programie Uniwersytet Zawsze Otwarty, współpracuje z Seniorami należącymi do uniwersytetów trzeciego wieku.

8) w minionych latach Instytut Historii pomagał w organizacji projektu Legia Akademicka w ramach Uniwersytetu Łódzkiego.